• Budowa i rozwój stóp dziecka

Wszyscy z wielką niecierpliwością wyczekujemy pierwszych kroczków naszych pociech, jednak gdy jesteśmy ich świadkami, często zaczyna rodzić się w nas niepewność. Bo nie każdy z nas jest przygotowany na to, że będą one aż tak koślawe, a nóżki jakieś takie… pałąkowate. No i jeszcze te płaskie, wykrzywiające się stópki. O co w tym chodzi?

Dziecięce stopy różnią się wyglądem od naszych dorosłych, i są też inaczej zbudowane. Dorosła stopa składa się z 26 kości, 19 mięśni, 33 stawów oraz ponad 100 ścięgien i więzadeł. Droga, jaką muszą przejść dziecięce stopy, aby osiągnąć swoją dorosłą formę, wcale nie jest taka prosta!

Zmiany krok po kroku

Kiedy dziecko się rodzi, kości w jego stopach mają postać delikatnej chrząstki. Same stopy mają widocznie zaznaczone sklepienie oraz są skierowane do siebie. Takie wykręcenie nazywamy supinacją.  Łuk w sklepieniu stopy zanika zaraz w pierwszych tygodniach życia dziecka, a w jego miejsce pojawia się tkanka tłuszczowa. Mięśnie i więzadła dziecięcych stópek są słabe i jeszcze niezdolne do odgrywania swojej roli.

Supinacja stóp dziecka będzie stopniowo zanikała w kolejnych miesiącach życia, jednak z dużym prawdopodobieństwem będzie jeszcze obecna, kiedy maluszek postawi swoje pierwsze kroczki. Nauka chodzenia to w ogóle bardzo szczególny moment, ponieważ stopa zaczyna wtedy w pełni przejmować nową funkcję. Dzięki silnemu unerwieniu otrzymuje mnóstwo informacji na temat podłoża i jego właściwości. Swoboda ruchu pozwala mu wypracowywać naturalne wzorce chodu i utrzymywania równowagi. Dzięki temu dochodzi też do optymalnego wzmocnienia tkanek mięśni i ścięgien. Ta nabyta w dzieciństwie siła będzie procentować potem w dalszym życiu.

Między 2 a 4 rokiem życia dzieci zaczynają być bardziej aktywne ruchowo i jest to też moment, w którym chrząstki w stopie zaczynają kostnieć. Obciążenia kości są dla nich głównym bodźcem wzrostowym, a ich wzrost w kończynach dolnych jest nierównomierny - jedne rosną szybciej niż inne. W samej stopie wykazano szybszy wzrost jej zewnętrznej krawędzi. Te wszystkie dysproporcje uwidaczniają się w sposobie, w jaki dziecko chodzi i stawia nóżki. Dlatego wraz z intensywnym wzrostem charakterystycznym dla pierwszych lat życia kończyny dolne przechodzą przez szereg fizjologicznych deformacji, z których większość dzieci wyrasta samoczynnie przed ukończeniem 8 roku życia. Ortopedzi widząc pewne prawidłowości, podzielili ten okres na cztery główne etapy:

  • Od okresu noworodkowego do 18 miesiąca życia dziecięce nogi są pałąkowate, a kolana szpotawe, co często powoduje chód z szeroko rozstawionymi stopami. Wciąż widoczna jest supinacja stóp.
  • Dzieciom pomiędzy 18 a 36 miesiącem życia zwykle prostują się nogi.
  • Pomiędzy 3 a 4 rokiem życia, dziecięce nogi układają się w pozycji koślawej, a stopy przyjmują ułożenie pronujące.
  • W końcu, między 8 a 10 rokiem życia, dziecięce nogi uzyskują formę i układ, który raczej już się nie zmieni.

U zdecydowanej większości dzieci, te fizjologiczne deformacje powinny podlegać jedynie obserwacji, tak, aby czas i procesy wzrostowe same mogły skorygować ułożenie kończyn dolnych. Również płaskostopie, które jest najbardziej widoczne między 2 a 4 rokiem życia, jest stanem zupełnie naturalnym. Sklepienie zaczyna się samoczynnie formować dopiero po 3 roku życia, wraz ze wzmocnieniem mięśni odpowiedzialnych za jego podtrzymanie. W międzyczasie dochodzi też do zaniku tkanki tłuszczowej, której obecność w podeszwie stóp potęguje wrażenie ich płaskości.

W kolejnych latach rozwój stóp jest już trochę mniej rewolucyjny. Następuje dalsze twardnienie i mineralizacja kości, oraz gęstnienie tkanek miękkich (ścięgien, więzadeł i mięśni). Stopy tracą trochę ze swojej elastyczności, jednocześnie rozwijają swoją siłę i wytrzymałość. Przyjmuje się, że  proces ten dobiega końca między 18 a 21 rokiem życia, kiedy to stopy osiągają swoją dojrzałą formę.

Rozwój stóp a dobór obuwia

Dobrze dobrane obuwie warto nosić przez całe życie, jednak tak długo, jak stopy rosną i się rozwijają, zakup odpowiednich butów jest sprawą wyjątkowo ważną. Miękka chrząstka w dziecięcych stopach nie stawi oporu zbyt sztywnym lub za ciasnym butom i może dojść do deformacji. Dlatego dobrze jest znać kryteria, jakimi należy się kierować przy wyborze bucików dla dzieci. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, dlaczego to jest tak ważne, przeczytaj co o wpływie obuwia na rozwój stóp mówią naukowcy.

Ważne: Stopy mogą urosnąć nawet o 3 rozmiary w rok, dlatego konieczne jest regularne sprawdzanie, czy aktualnie noszone przez dziecko buty nie są za małe. Najlepiej robić to raz w miesiącu. Jeśli nie wiesz, jak zmierzyć dziecku stopę, sprawdź nasze porady.