Bezpieczne materiały w butach dziecięcych – chrom, ftalany i certyfikaty

Chrom w skórze, ftalany w tworzywach, barwniki, kleje, certyfikaty – jeśli zaczniemy czytać o materiałach stosowanych w butach dziecięcych, bardzo szybko można dojść do wniosku, że przed zakupem jednej pary kapci powinniśmy właściwie skończyć chemię.

Na szczęście nie.

Buty legalnie wprowadzane do sprzedaży w Unii Europejskiej podlegają przepisom ograniczającym stosowanie określonych substancji chemicznych. Rodzic nie musi więc samodzielnie sprawdzać w domu, ile chromu VI jest w skórze albo czy tworzywo zawiera zbyt dużo konkretnego ftalanu. Tego zresztą nie da się wiarygodnie ocenić na oko – potrzebne są badania laboratoryjne.

W naszym sklepie rodzice od czasu do czasu pytają jednak, co właściwie oznacza „skóra bez chromu", czy materiał syntetyczny może być bezpieczny, czym różni się OEKO-TEX od LWG i czy naturalna skóra zawsze będzie lepsza dla dziecka.

I tutaj warto wiedzieć trochę więcej. Nie po to, żeby bać się każdego składnika buta, tylko żeby rozumieć informacje podawane przez producentów i wiedzieć, które z nich naprawdę coś nam mówią.

Dotyczy to każdej pary legalnie wprowadzonej na rynek, także tych, które zebraliśmy w kategorii buty dziecięce.

Czy buty dziecięce sprzedawane w UE muszą spełniać wymagania dotyczące substancji chemicznych?

Tak. Materiały stosowane między innymi w obuwiu podlegają unijnemu rozporządzeniu REACH, które ogranicza stosowanie wielu substancji chemicznych w produktach konsumenckich.

Dotyczy to między innymi chromu VI w elementach ze skóry mających kontakt ze skórą, określonych ftalanów w uplastycznionych materiałach, niektórych barwników azowych oraz szeregu substancji CMR stosowanych w materiałach odzieżowych i obuwniczych.

To jest dla nas ważny punkt wyjścia: brak napisu „bez chromu" albo „bez ftalanów" na karcie produktu nie oznacza automatycznie, że producent może dowolnie stosować te substancje.

Obowiązują go przepisy niezależnie od tego, czy wykorzystuje ten fakt jako hasło marketingowe.

Czy naturalna skóra jest bezpieczniejsza niż materiał syntetyczny?

Nie z definicji.

To jest właściwie ta sama zasada, która wraca u nas przy wszystkich materiałach: sama nazwa niewiele mówi o konkretnym bucie.

Naturalna skóra nie trafia przecież z krowy prosto do pudełka z butami. Musi zostać wyprawiona, wybarwiona i wykończona. Można to zrobić różnymi technologiami i uzyskać materiały o bardzo różnych właściwościach.

Dokładnie tak samo jest z materiałami syntetycznymi. Możemy mieć bardzo dobrej jakości mikrofibrę czy sztuczną skórę, ale możemy mieć też znacznie prostsze i tańsze tworzywo.

Dlatego w Bosej Stópce nie zakładamy, że naturalne = automatycznie bezpieczniejsze, tak samo jak nie zakładamy, że syntetyczne = gorsze.

Jeżeli bardziej niż bezpieczeństwo chemiczne interesuje Cię to, który materiał będzie lżejszy, bardziej przewiewny albo łatwiejszy do czyszczenia, opisaliśmy to szerzej tutaj:

O jakich substancjach najczęściej mówi się przy butach dziecięcych?

Nie ma większego sensu robić rodzicowi katalogu chemii stosowanej w przemyśle obuwniczym. Kilka nazw pojawia się jednak tak często, że warto wiedzieć, o czym właściwie mówimy.

Chrom VI jest w przypadku skóry ograniczony do poziomu poniżej 3 mg/kg w elementach mających kontakt ze skórą. Ograniczenie stosuje się od 1 maja 2015 roku. Cztery ftalany DEHP, DBP, BBP i DIBP są objęte limitem 0,1% masy uplastycznionego materiału w artykułach znajdujących się w zakresie tej regulacji. W przypadku określonych barwników azowych granicą jest uwalnianie wymienionych w REACH amin aromatycznych powyżej 30 mg/kg.

Nie chodzi jednak o to, żeby te liczby zapamiętać. Od pilnowania limitów jest prawo i badania laboratoryjne, nie rodzic mierzący dziecku stopę w salonie.

Chrom VI w skórze – co właściwie oznacza „bez chromu"?

To jeden z tematów, o który rodzice pytają najczęściej.

Chrom VI nie jest po prostu synonimem „chromu używanego do garbowania". Może powstawać w skórze garbowanej chromowo i właśnie dlatego jego zawartość w elementach skórzanych mających kontakt z ludzką skórą jest w UE ograniczona. Wyrobu nie wolno wprowadzić na rynek, jeżeli stężenie chromu VI wynosi 3 mg/kg lub więcej suchej masy skóry.

Co więc oznacza „skóra bez chromu"?

Najprościej: do jej garbowania nie użyto soli chromu.

Jedną z takich metod jest garbowanie roślinne, wykorzystujące garbniki pochodzenia roślinnego. Ale „bez chromu" nie musi oznaczać wyłącznie garbowania roślinnego – istnieją również inne technologie garbowania bezchromowego.

Jeżeli producent podaje informację „chrome free" czy „chromium free", jest to więc konkretna informacja o sposobie wyprawienia skóry. To może być ważne szczególnie dla rodziców, którzy z jakiegoś powodu właśnie takiej skóry szukają.

Nie oznacza natomiast, że każda skóra garbowana chromowo jest z definicji „niebezpieczna". Legalnie sprzedawane w UE elementy skórzane mające kontakt ze skórą nadal muszą spełniać limit chromu VI.

Informacji o sposobie garbowania szukaj, przeglądając skórzane buty dziecięce. Zgodność z limitem sprawdza się znormalizowanym badaniem laboratoryjnym EN ISO 17075, nie oceną na oko ani po zapachu.

Ftalany w butach dziecięcych – czy trzeba bać się PVC?

Tutaj też warto odczarować temat.

Ftalany są grupą substancji, z których część stosowano lub stosuje się jako plastyfikatory – czyli substancje nadające tworzywom odpowiednią miękkość i elastyczność.

Cztery ftalany, o których najczęściej mówi się w kontekście produktów konsumenckich – DEHP, DBP, BBP i DIBP – podlegają w UE ograniczeniu do 0,1% masy uplastycznionego materiału w artykułach objętych tą regulacją. Definicja takich materiałów jest szersza niż samo PVC i może obejmować między innymi poliuretany, pianki polimerowe, materiały gumowe, powłoki, nadruki, kleje czy farby.

Dlatego nie tworzyłabym prostej zasady:

naturalny kauczuk = dobry, PVC = zły.

Jeżeli ktoś świadomie chce unikać PVC, może oczywiście wybrać kalosze z naturalnego kauczuku i wielu naszych klientów właśnie tak robi. Ale to jest wybór konkretnego materiału, a nie domowy test bezpieczeństwa chemicznego.

Modele z naturalnego kauczuku zebraliśmy w kategorii kalosze, a konkretne wzory w kategoriach kalosze dla dziewczynek i kalosze dla chłopców.

Przy kaloszach zresztą dużo bardziej interesuje nas również to, jak konkretny model zachowuje się na nodze. Czy jest lekki, elastyczny, czy dziecko nie musi walczyć z wysoką i sztywną cholewką. Szczególnie u najmłodszych dzieci ma to ogromne znaczenie.

Czy „garbowane roślinnie", „PVC free" i „barwione na bazie wody" oznacza bezpieczniejszy but?

To są przydatne informacje, ale nie traktowałabym ich jak listy obowiązkowych znaczków zdrowego buta.

„Garbowane roślinnie" mówi nam coś o sposobie wyprawienia skóry.

„PVC free" mówi, że producent nie zastosował PVC.

„Barwione na bazie wody" opisuje technologię stosowaną przy barwieniu.

Każda z tych informacji może być dla klienta ważna. Żadna z nich sama nie zastępuje jednak oceny zgodności gotowego materiału z wymaganiami dotyczącymi substancji chemicznych.

Podobnie podchodzimy do klejenia. Jeśli producent stosuje technologię pozwalającą ograniczyć ilość kleju, może to być ciekawa cecha konstrukcyjna lub środowiskowa. Nie przeliczamy jednak gramów kleju na „zdrowotność" buta.

Co naprawdę możemy sprawdzić jako rodzice?

Tutaj warto oddzielić dwie rzeczy.

Możemy sprawdzić:

• z czego wykonano cholewkę i wyściółkę,
• czy producent podaje sposób garbowania skóry,
• czy deklaruje „chrome free" albo „PVC free",
• czy produkt lub konkretny materiał ma certyfikat,
• jaki to dokładnie certyfikat i czego dotyczy,
• czy producent i sprzedawca potrafią odpowiedzieć na bardziej szczegółowe pytanie o materiał.

Nie możemy sprawdzić na oko:

• ile chromu VI rzeczywiście znajduje się w skórze,
• jaka jest zawartość konkretnego ftalanu,
• czy materiał przekracza limit określonej aminy aromatycznej,
• ile formaldehydu znajduje się w materiale.

Do takich odpowiedzi potrzebne są badania laboratoryjne.

To dla nas ważne, bo nie chcemy tworzyć wrażenia, że rodzic powinien nauczyć się rozpoznawać „toksyczny but". Nie powinien i nie jest w stanie tego zrobić po wyglądzie produktu.

A co z „chemicznym zapachem" nowych butów?

Jeżeli po otwarciu pudełka but pachnie bardzo intensywnie i nietypowo, oczywiście można zapytać sprzedawcę albo producenta o materiał i technologię produkcji.

Nie traktowałabym jednak zapachu jako testu na formaldehyd, ftalany czy jakąkolwiek inną konkretną substancję.

To, co czujemy nosem, nie zastąpi badania laboratoryjnego.

Certyfikaty – co naprawdę mówią?

Tu najważniejsza zasada brzmi:

sam znaczek „certyfikowane" jest dla nas mało interesujący. Chcemy wiedzieć: certyfikowane przez kogo, według jakiego standardu i czego ten certyfikat dotyczy.

To ważne, bo różne certyfikaty odpowiadają na zupełnie różne pytania.

OEKO-TEX STANDARD 100

OEKO-TEX STANDARD 100 jest przeznaczony dla tekstyliów. Według aktualnych informacji OEKO-TEX wszystkie elementy objęte certyfikacją są testowane w odniesieniu do listy ponad 1000 substancji, a wymagania są tym ostrzejsze, im intensywniejszy jest kontakt ze skórą i im bardziej wrażliwa grupa użytkowników. Product Class 1 obejmuje produkty dla niemowląt i dzieci do 3 lat i ma najostrzejsze wymagania.

A co ze skórą?

Do skóry istnieje osobny OEKO-TEX LEATHER STANDARD. Również tutaj materiały i komponenty są badane pod kątem ponad 1000 substancji. Product Class 1 obejmuje produkty dla niemowląt i małych dzieci, a Product Class 2 między innymi skórzane buty mające bezpośredni kontakt ze skórą.

To ważne rozróżnienie, bo samo zdanie „but ma OEKO-TEX" nadal powinno skłonić nas do pytania: który standard i który element buta został nim objęty?

LWG – Leather Working Group

LWG z kolei nie jest prostym certyfikatem „bezpiecznej skóry dla dziecka". Standard audytuje zakłady produkujące skórę i obejmuje szeroki zakres procesu: między innymi zarządzanie środowiskowe, identyfikowalność surowca, substancje ograniczone i zarządzanie chromem VI, gospodarkę chemikaliami, wodą, energią i odpadami, a także wybrane kwestie społeczne i zarządcze.

Część marek dziecięcych podaje to wprost. Froddo deklaruje na przykład, że korzysta ze skóry naturalnej od dostawców z certyfikatem LWG.

To cenna informacja o sposobie produkcji skóry, ale nie możemy z samego logo LWG wyciągnąć wniosku, że konkretne dziecko na pewno dobrze zareaguje na konkretny but.

A jeśli producent nie podaje żadnego dodatkowego certyfikatu?

To nie oznacza automatycznie, że materiał jest zły albo że but jest niebezpieczny.

Certyfikaty takie jak OEKO-TEX są dodatkowymi systemami weryfikacji. Podstawowe ograniczenia prawne dotyczą produktu niezależnie od tego, czy producent zdecydował się dodatkowo zdobyć konkretny certyfikat.

Dla nas ważna jest przede wszystkim transparentność.

Jeżeli producent dokładnie opisuje materiały, potrafi powiedzieć, z czego wykonana jest wyściółka, skąd pochodzi skóra i jak została wyprawiona, a na dodatkowe pytania potrafi przedstawić dokumentację – to jest znacznie bardziej użyteczne niż wielki znaczek „ECO" bez żadnego wyjaśnienia, co właściwie oznacza.

Najważniejszy materiał to nie zawsze ten, który widać z zewnątrz

Klienci bardzo często pytają nas:

„Czy ten but jest skórzany?"

Znacznie rzadziej:

„A z czego jest wyściółka?"

A przecież to właśnie wyściółka przez wiele godzin znajduje się najbliżej stopy.

Dlatego kiedy wybieramy but dla dziecka, szczególnie kapcie noszone przez kilka godzin w przedszkolu, patrzymy nie tylko na efektowny materiał zewnętrzny. Interesuje nas również wnętrze buta, wkładka, liczba warstw i to, jak całość zachowuje się podczas użytkowania.

W sali po kilka godzin pracują kapcie do przedszkola, a na wyjścia z grupą na plac zabaw buty do przedszkola. Sprawdź też, co mamy w kategoriach kapcie do przedszkola dla dziewczynki i kapcie do przedszkola dla chłopca.

Gdy dziecko nosi w domu jedną parę przez cały dzień, opisana wyściółka jest równie ważna. Modele na co dzień zebraliśmy w kategorii kapcie dla dzieci.

U starszaka działa ta sama logika. Pół dnia na lekcjach chodzą buty do szkoły, a w szatni czekają kapcie do szkoły.

Czy bezpieczeństwo materiałów jest szczególnie ważne u najmłodszych?

Przy najmłodszych dzieciach zwykle zwracamy po prostu jeszcze większą uwagę na to, z czym dziecko ma długi i bezpośredni kontakt.

Nie oznacza to jednak, że dla roczniaka obowiązuje zupełnie inny zestaw przepisów dotyczących każdego elementu buta.

Niektóre dobrowolne systemy certyfikacji mają natomiast osobne, bardziej rygorystyczne klasy dla najmłodszych. Tak jest na przykład w OEKO-TEX STANDARD 100 i LEATHER STANDARD, gdzie Product Class 1 ma najostrzejsze wymagania i dotyczy produktów przeznaczonych dla niemowląt i małych dzieci.

Przy pierwszych butach i tak patrzymy jednak szerzej. Dla dziecka, które właśnie zaczyna chodzić, równie ważne będą lekkość, miękkość i elastyczność całej konstrukcji.

Pierwsze modele warto oglądać uważnie. Na samodzielne pierwsze kroki wybieramy buty do nauki chodzenia, dla jeszcze nie chodzącego malucha najlżejsze buciki niemowlęce, a pod okiem opiekunki w grupie kapcie do żłobka noszone przez większość dnia.

„Bezpieczny dla większości" nie znaczy „idealny dla każdego"

To jest dla nas chyba najważniejszy praktyczny fragment całej rozmowy o bezpieczeństwie materiałów.

W naszym sklepie zdarzają się – naprawdę pojedyncze – sytuacje, kiedy dziecko albo dorosły ma tak wrażliwą skórę, że reaguje właściwie na wszystko.

I wtedy nie istnieje jeden materiał, o którym możemy powiedzieć: „ten na pewno będzie dobry".

To, że materiał spełnia normy i jest świetnie tolerowany przez ogromną większość dzieci, nie daje gwarancji, że nie pojawi się indywidualna reakcja u konkretnej osoby.

To nie oznacza, że z materiałem jest coś nie tak.

Znaczenie może mieć sam materiał, barwnik, sposób wykończenia, wyściółka, pot, temperatura, tarcie albo kilka czynników naraz.

Wątek wilgoci bywa przy tym niedoceniany.

Podolog Marta Mikołajczyk zwraca uwagę, że nadpotliwość stóp dotyczy według literatury od 2,8 do 4,8 procent populacji i zwiększa ryzyko zakażeń grzybiczych, bakteryjnych i wirusowych.

Dla nas to praktyczna wskazówka przy doborze materiału. Skład wyściółki jest ważny, ale równie ważne jest to, czy but w ogóle pozwala stopie oddychać. Najlepszy certyfikat nie pomoże, jeśli stopa spędza pół dnia w wilgotnym, nieprzewiewnym wnętrzu. Jeśli reakcja skóry jest uporczywa, nawraca albo budzi niepokój, wtedy nie próbujemy diagnozować jej na podstawie metki buta – warto skonsultować ją z lekarzem lub dermatologiem.

Na co zwracamy uwagę w Bosej Stópce?

Gdy wybieramy kolekcje, nie mamy jednego magicznego znaczka, który decyduje: ten but jest dobry, ten zły.

Patrzymy na konkretnego producenta i konkretny produkt.

Interesuje nas, z czego zrobiony jest wierzch, z czego wyściółka, jak producent opisuje sposób wyprawienia skóry, jakie ma certyfikaty i czego one rzeczywiście dotyczą. Jeżeli czegoś nie wiemy, dopytujemy.

Ale jednocześnie bierzemy but do ręki.

Bo można mieć materiał z bardzo dobrym certyfikatem i zrobić z niego ciężki, sztywny but, którego nie chcemy dla dziecka. A można mieć nowoczesny materiał syntetyczny, który jest lekki, elastyczny, dobrze tolerowany i świetnie sprawdza się w codziennym użytkowaniu.

Bezpieczeństwo materiału jest jednym z elementów dobrego buta. Nie jedynym.

Zgodność z przepisami jest warunkiem wstępnym, którego pilnuje prawo. O tym, czy but jest dobry, decyduje jeszcze waga, elastyczność i to, jak układa się na stopie.

I dokładnie tak samo jak przy podeszwie, wkładce czy cholewce nie wybieramy na podstawie jednego hasła z opisu.

Nie wiesz, jaki materiał ma konkretny model?

Czasem opis na stronie producenta nie odpowiada na wszystkie pytania. Jeśli zależy Ci na skórze bez chromu, konkretnym materiale wyściółki, produkcie wegańskim albo określonym certyfikacie, możesz po prostu zapytać.

W Bosej Stópce znamy modele, które mamy w ofercie, a jeśli potrzebujemy bardziej szczegółowej informacji, dopytujemy producenta.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy skóra w butach dziecięcych może zawierać chrom VI?

Skórzane elementy mające kontakt ze skórą nie mogą być wprowadzane do obrotu w UE, jeśli zawierają chrom VI w stężeniu 3 mg/kg lub wyższym suchej masy skóry. Ograniczenie obowiązuje od 1 maja 2015 roku.

Czy „skóra bez chromu" jest tym samym co skóra garbowana roślinnie?

Nie zawsze. Garbowanie roślinne jest jedną z metod niewykorzystujących soli chromu, ale istnieją również inne technologie garbowania bezchromowego. Dlatego najlepiej sprawdzić dokładną deklarację producenta.

Czy but ze skóry naturalnej jest bezpieczniejszy niż syntetyczny?

Nie z definicji. Oba materiały mogą spełniać wymagania dotyczące substancji chemicznych. O jakości konkretnego buta decydują materiał, technologia produkcji i cała konstrukcja, a nie samo słowo „naturalny" albo „syntetyczny".

Czy PVC w kaloszach jest zabronione?

Nie. PVC jako materiał nie jest zakazane w obuwiu. Ograniczeniom podlegają natomiast między innymi określone ftalany występujące w uplastycznionych materiałach; dla DEHP, DBP, BBP i DIBP w artykułach znajdujących się w zakresie regulacji obowiązuje limit 0,1% masy uplastycznionego materiału.

Czy naturalny kauczuk jest lepszy od PVC?

To zależy od tego, czego oczekujemy od buta. Naturalny kauczuk jest dobrym wyborem dla osób szukających kaloszy bez PVC, ale nadal patrzymy na konkretny model – jego wagę, elastyczność, kształt i wygodę.

Co oznacza OEKO-TEX STANDARD 100?

To certyfikacja dotycząca tekstyliów badanych pod kątem ponad 1000 substancji. Wymagania są uzależnione od sposobu użytkowania produktu, a Product Class 1 przeznaczona dla niemowląt i dzieci do 3 lat ma najostrzejsze wartości graniczne.

Czy OEKO-TEX obejmuje również skórę?

Tak, ale służy do tego osobny OEKO-TEX LEATHER STANDARD, który obejmuje materiały i produkty skórzane, w tym obuwie.

Czy certyfikat LWG oznacza, że but nie uczuli dziecka?

Nie. LWG ocenia zakłady produkujące skórę i szeroki zakres ich procesów, w tym zarządzanie chemikaliami, substancjami ograniczonymi, chromem VI, traceability i aspekty środowiskowe. Nie jest gwarancją, że konkretna osoba nie zareaguje na konkretny produkt.

Dziecko ma bardzo wrażliwą skórę. Jaki materiał wybrać?

Nie ma materiału, który można zagwarantować jako idealny dla każdej bardzo wrażliwej skóry. Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na to, co ma bezpośredni kontakt ze stopą, i obserwować reakcję dziecka. Przy uporczywych lub nawracających podrażnieniach warto skonsultować się ze specjalistą.

Źródła

Regulacje i normy

1. Rozporządzenie REACH (WE) nr 1907/2006, załącznik XVII — ograniczenia dotyczące chromu VI w skórze (wpis 47), ftalanów DEHP, DBP, BBP i DIBP (wpis 51), barwników azowych (wpis 43) oraz substancji CMR w odzieży, tekstyliach i obuwiu (wpis 72, z wyłączeniami m.in. dla skóry naturalnej). Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA).
2. EN ISO 17075 — znormalizowana metoda oznaczania zawartości chromu VI w skórze.

Standardy dobrowolne

3. OEKO-TEX STANDARD 100 oraz OEKO-TEX LEATHER STANDARD — kryteria i klasy produktu; Product Class 1 obejmuje wyroby dla niemowląt i dzieci do 3 lat (oeko-tex.com).
4. Leather Working Group — Leather Manufacturer Standard, audyt zakładów produkujących skórę (leatherworkinggroup.com).
5. GOTS (Global Organic Textile Standard) oraz bluesign — standardy dotyczące odpowiednio włókien organicznych i zarządzania chemią w produkcji materiałów.

Wypowiedzi specjalistów

Cytowana w tekście Marta Mikołajczyk, podolog, wypowiadała się w materiałach Bosej Stópki z serii „Okiem Eksperta" (nadpotliwość stóp a ryzyko zakażeń). To materiał ekspercki, nie praca naukowa, i nie ma numeru DOI. Podane wartości procentowe pochodzą z przywoływanej przez nią literatury przedmiotu.