Dobór butów w czasie ciąży: dlaczego nie warto tego ignorować?

Jaki wpływ mają buty na zdrowie kobiety ciężarnej

Ciąża to wyjątkowy okres w życiu kobiety - pełen radości, ale i wyzwań. Ciało zmienia się szybko, dostosowując się do rozwijającego się dziecka. Te zmiany są widoczne nie tylko w rosnącym brzuchu, ale też w postawie, równowadze, a więc i w stopach, które każdego dnia dźwigają coraz większy ciężar. Odpowiednie buty w tym czasie to nie kwestia mody czy wygody, a realnego wpływu na zdrowie kręgosłupa, miednicy, mięśni dna miednicy, a nawet komfort porodu.

*Ten artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani specjalistycznej. Nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Co dzieje się z ciałem kobiety w ciąży?

Rola hormonów i więzadeł

Podczas ciąży organizm kobiety produkuje duże ilości relaksyny - hormonu, którego zadaniem jest przygotowanie ciała do porodu. Relaksyna rozluźnia więzadła i tkanki łączne, co pozwala miednicy rozszerzyć się w czasie przechodzenia dziecka przez kanał rodny. Jednak hormon ten działa systemowo - nie wybiera „tylko miednicy”. Rozluźnia także więzadła w stawach kolanowych, skokowych, a nawet drobnych stawach stopy, powodując:

• obniżenie stabilności stawów,
• zwiększenie zakresu ruchomości, które bez odpowiedniego wsparcia może przerodzić się w niestabilność,
• ryzyko przeciążeń i skręceń.

Na elastyczność tkanek w ciąży wpływa kilka hormonów (m.in. relaksyna, estrogeny i progesteron). U części osób ta większa „plastyczność” jest neutralna, a u części może sprzyjać przeciążeniom, jeśli brakuje siły, kontroli ruchu lub odpowiedniego doboru butów.

Przesunięcie środka ciężkości i wpływ na postawę

Rosnący brzuch i masa ciała powodują, że środek ciężkości kobiety przesuwa się ku przodowi. Naturalną reakcją organizmu jest próba utrzymania równowagi - kobieta zaczyna kompensować zmianę, nadmiernie wyginając dolny odcinek kręgosłupa (hiperlordoza) lub przechylając miednicę do przodu. To często prowadzi do:

• bólu w odcinku lędźwiowym,
• napięcia w rejonie bioder i miednicy,
• przeciążeń kolan i stóp, które stają się podstawą niestabilnej postawy.

W ciąży nawet samo stanie jest wymagające biomechanicznie - odpowiednie buty mogą wspierać prawidłową postawę dzięki kontaktowi z podłożem i aktywizacji mięśni stóp. Buty barefoot mogą wspierać czucie podłoża i naturalną pracę stopy, co u części osób poprawia poczucie stabilności. Efekt zależy jednak od kondycji stóp, poziomu adaptacji i doboru butów do stóp.

Zmienia się też sposób chodzenia - krok staje się krótszy, przetaczanie stopy mniej płynne, a ciężkość kroków wyraźnie odczuwalna. To nie tylko kwestia „ciążowej ociężałości” - to efekt adaptacji ciała do przesuniętego środka ciężkości i osłabionej stabilizacji.

Zmiany biomechaniczne podczas ciąży zwiększają więc ryzyko upadków, a odpowiednie buty mogą poprawić równowagę i zmniejszyć to ryzyko. Podczas chodzenia boso stopy dostarczają mózgowi ważnych informacji czuciowych (dotyk, nacisk, temperatura, pozycja stawów), które wspierają równowagę i kontrolę ruchu - szczególnie gdy w ciąży trudniej jest patrzeć pod nogi. Zbliżone wrażenia są w butach barefoot imitujących chodzenie boso.

Stopy w ciąży: puchnięcie i zmiany strukturalne

Pod wpływem działania relaksyny oraz zwiększonego ciśnienia w naczyniach kończyn dolnych, stopy:

• często puchną, szczególnie wieczorami,
• poszerzają się, ponieważ więzadła w przodostopiu rozciągają się,
• mogą mieć obniżone łuki podłużne, co w przypadku predyspozycji lub braku wsparcia może prowadzić do przejściowego lub utrwalonego płaskostopia (pes planus),
• u części kobiet zmieniają swój rozmiar na stałe - i po ciąży nigdy nie wracają do wcześniejszego.

Warto dodać, że łuk poprzeczny stopy, choć nie klasyfikuje się go jako „płaskostopie poprzeczne”, również może ulec obniżeniu w ciąży. Taka zmiana prowadzi do nadmiernego przeciążenia II i III promienia stopy, co z kolei sprzyja przodopochyleniu głów kości i metatarsalgii, rozwojowi haluksów, ale także wpływa na „dynamiczną niestabilność przodostopia” - co jest dobrze udokumentowane u kobiet w ciąży i może wpływać np. na rozwój palców młotkowatych. W trzecim trymestrze ciąży obserwuje się również znaczące zmiany w kątach stawowych przodostopia, co sugeruje pogłębienie problemów strukturalnych w tej części stopy.

Buty na obcasach w ciąży - dlaczego mogą zaszkodzić?

Wiele kobiet, nawet będąc w ciąży, nadal wybiera buty na obcasach - ze względów estetycznych, zawodowych lub z przyzwyczajenia. Tymczasem badania pokazują, że noszenie obuwia na podwyższeniu w okresie ciąży nie tylko nie wspiera fizjologicznych adaptacji ciała, ale może wręcz je zaburzać, zwiększając ryzyko urazów, bólu oraz powikłań w obrębie miednicy i kręgosłupa.

Zaburzenie równowagi i ryzyko upadków

Już sama ciąża wiąże się ze zmianą środka ciężkości i pogorszeniem stabilności postawy. Obcasy pogłębiają to zaburzenie - zwiększając przodopochylenie miednicy, hiperlordozę lędźwiową oraz zmieniając sposób obciążania stóp. To skutkuje wyższym ryzykiem utraty równowagi i upadków, które mogą być niebezpieczne zarówno dla matki, jak i rozwijającego się płodu.

Większe przeciążenia w obrębie kręgosłupa i miednicy

Wysoki obcas powoduje zwiększone napięcie mięśni przykręgosłupowych i skrócenie łańcuchów mięśniowych w rejonie lędźwi. W ciąży, gdy i tak obserwujemy fizjologiczne pogłębienie lordozy i rozluźnienie więzadeł, to dodatkowe napięcie może prowadzić do bólu krzyżowo-lędźwiowego, ucisku na nerwy i przeciążenia stawów krzyżowo-biodrowych.

Zaburzenia w obrębie dna miednicy

Zaburzenia postawy wywołane noszeniem obcasów, a przy okazji wąskich nosków, mogą pośrednio wpływać także na napięcie mięśni dna miednicy. Jego asymetria lub zbyt duże napięcie może zwiększać ryzyko nietrzymania moczu, bolesności w rejonie spojenia łonowego (także bolesne współżycie), a nawet komplikacji porodowych. Dodatkowo - ustawienie miednicy w pozycji zamkniętej (przodopochylenie) może ograniczać mobilność kanału rodnego w trakcie porodu.

Zmienione obciążenia stóp i ich konsekwencje

Obcasy przenoszą ciężar ciała na przodostopie, a to - szczególnie w ciąży - może skutkować:

• pogłębieniem deformacji palców (szczególnie przy poszerzeniu przodostopia),
• rozwojem metatarsalgii,
• przeciążeniem przodostopia i centralnych punktów podparcia,
• nasileniem obrzęków i ograniczeniem odpływu żylnego,
• kompensacją w kolanach, biodrach i kręgosłupie, która wpływa na całą postawę ciała,
• pogorszeniem propriocepcji i czucia stóp, co wpływa na bezpieczeństwo poruszania się.

Naturalnym wyborem dla kobiet w ciąży powinny być buty z zerowym dropem. Obcasy - nawet niskie - noszone przez dłuższy czas mogą działać niekorzystnie na cały układ mięśniowo-szkieletowy w tym szczególnym okresie życia. Jednak tę kwestię należy skonsultować z fizjoterapeutą, bo w wyjątkowych przypadkach może być wymagane minimalne uniesienie w pięcie.

Dobór odpowiednich butów w czasie ciąży nie jest jedynie kwestią wygody, ale ważnym elementem profilaktyki zdrowia układu ruchu kobiety ciężarnej.

Bosa Stópka radzi: Jakich butów najlepiej unikać - szczególnie w czasie ciąży?

Dlaczego buty barefoot mogą pomóc i w czym?

Naturalne ustawienie stopy = stabilność całego ciała

Buty barefoot są projektowane z myślą o anatomicznym kształcie stopy - mają szeroki przód, który pozwala palcom na swobodny rozstaw palców. Buty barefoot dobrane odpowiednio do indywidualnych cech stóp, w tym szerokości, kształtów czy tęgości, działają profilaktycznie i oferują niezrównany komfort. To kluczowe w ciąży, kiedy to stopy poszerzają się, bo zbyt wąskie, klasyczne buty mogą uciskać stopy i ograniczać krążenie, a także przyczyniać się do powstawania deformacji stóp lub pogłębiać istniejące.

Zero drop i neutralna postawa

Zero drop oznacza brak różnicy wysokości między piętą a palcami. To cecha, która pozwala miednicy i kręgosłupowi zachować neutralne ustawienie, a ciężar ciała rozłożyć równomiernie na całą powierzchnię stóp. W ciąży, kiedy środek ciężkości już jest przesunięty, każdy dodatkowy milimetr pod piętą może pogłębiać hiperlordozę i przeciążenia dolnego odcinka pleców.

Elastyczna, cienka podeszwa - lepsza propriocepcja i stabilność

Elastyczna, cienka podeszwa butów barefoot umożliwia stopie naturalny ruch i aktywuje receptory czuciowe w podeszwie stopy. Ten rodzaj stymulacji czuciowej ma znaczenie nie tylko biomechaniczne, ale też neurologiczne - poprawia pozycjonowanie ciała w przestrzeni, zwiększając bezpieczeństwo ruchu w ciąży.

Stopy i dno miednicy - głębsze powiązanie

Mięśnie dna miednicy odpowiadają za stabilizację całego ciała, prawidłowe ciśnienie w jamie brzusznej i funkcje związane z trzymaniem moczu i porodem. Jeśli postawa jest zaburzona - np. przez obcasy lub wąskie buty, które wymuszają przodopochylenie miednicy - napięcie w dnie miednicy rośnie, co może skutkować:

• bolesnością w rejonie spojenia łonowego,
• nietrzymaniem moczu,
• wzmożonym napięciem i trudnościami podczas porodu.

Buty barefoot wspierają naturalną postawę i mogą poprawiać współpracę przepony z mięśniami dna miednicy, co sprzyja lepszemu oddechowi i redukuje ryzyko dysfunkcji. Zmiany w biomechanice stóp podczas ciąży mogą wpływać na funkcjonowanie mięśni dna miednicy, co może prowadzić do dysfunkcji po porodzie. Odpowiednie buty mogą pomóc w utrzymaniu prawidłowej biomechaniki stóp i zmniejszyć ryzyko takich problemów.

Lepsze krążenie i mniej obrzęków - buty barefoot jako wsparcie dla układu żylnego

W czasie ciąży organizm kobiety zatrzymuje więcej płynów, a powiększająca się macica uciska żyły biodrowe i dolną żyłę główną, co utrudnia powrót krwi z kończyn dolnych. Efektem są częste obrzęki stóp i kostek (edema), szczególnie pod koniec dnia.

Właściwości butów barefoot - takie jak anatomiczny przód, zerowy drop i elastyczna podeszwa - wspierają również zdrowe krążenie żylne w kończynach dolnych. Pozwalają na naturalne ułożenie stóp, swobodną aktywację mięśni oraz równomierne rozłożenie nacisku, co wspomaga tzw. „pompę mięśniową” i może przeciwdziałać obrzękom. Oddychające materiały mogą poprawiać komfort i zmniejszać uczucie przegrzania.

Pielęgnacja stóp w ciąży - dla ulgi, lekkości i regeneracji

W czasie ciąży stopy nie tylko dźwigają coraz większy ciężar, ale też są narażone na obrzęki, zmęczenie, nadmierne napięcie i przeciążenia więzadłowe. Właściwa pielęgnacja stóp może nie tylko poprawić komfort na co dzień, ale też wspomóc mikrokrążenie, zmniejszyć bolesność oraz zapobiec powstawaniu zmian skórnych i deformacji.

Moczenie stóp w soli Epsom lub kłodawskiej

Sól Epsom (siarczan magnezu) działa rozluźniająco, przeciwobrzękowo i regenerująco na układ mięśniowo-powięziowy.

Sól kłodawska (naturalna, bogata w minerały) pomaga zmniejszyć uczucie ciężkości i działa odprężająco.

Moczenie w letniej wodzie (ok. 34-36°C) przez 10-15 minut może pomóc:

• zredukować obrzęki i uczucie „ciężkości nóg”,
• zmniejszyć napięcie powięzi podeszwy stopy,
• poprawić ogólne samopoczucie.

Rolowanie i mobilizacja powięzi

Ciąża to czas, gdy napięcia narastają m.in. w łydkach, podeszwach stóp i pasmach bocznych (ITB). Rolowanie stóp:

• poprawia czucie ciała (propriocepcję),
• wspomaga krążenie limfatyczne,
• rozluźnia przeciążone mięśnie i powięzi.

Jak to robić?

• użyj piłeczki do masażu, rollera, wałka korkowego lub piłeczki tenisowej,
• roluj podeszwę stopy przez 1-2 minuty na każdą stronę, delikatnie, oddychając spokojnie,
• możesz też dodać rolowanie łydki i rozcięgna podeszwowego - szczególnie po spacerze lub długim staniu.

Masaże stóp i nóg

Masaż stóp działa nie tylko relaksująco, ale i terapeutycznie. Pomaga:

• zmniejszyć napięcie mięśniowe i więzadłowe,
• pobudzić układ limfatyczny i krwionośny,
• odprężyć układ nerwowy i poprawić jakość snu.

Do masażu można wykorzystać:

• naturalne oleje (np. migdałowy, jojoba, kokosowy),
• delikatne techniki uciskowe i głaskania,
• masaż punktowy (refleksologiczny) - najlepiej po konsultacji ze specjalistą, ponieważ niektóre punkty są przeciwwskazane w ciąży. Masaż ma być delikatny, bez agresywnej pracy na tkankach.

Chwila boso - czyli mikro-regeneracja

Codzienny kontakt stóp z naturalnym podłożem (drewniana podłoga, mata korkowa, ziemia, trawa, dywan z naturalnych włókien) może działać jak reset:

• uwrażliwia receptory stóp,
• wspiera prawidłowe napięcie mięśniowe,
• daje impuls do naturalnej pracy układu ruchu.

WAŻNE: Jeśli obrzęk pojawia się nagle, jest jednostronny, towarzyszy mu ból łydki, duszność lub silny ból głowy i zaburzenia widzenia - to sygnały alarmowe i wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.

Czy buty barefoot mogą pomóc w porodzie?

W okresie ciąży narząd ruchu kobiety przechodzi szereg adaptacji, które mają bezpośredni wpływ na przebieg porodu - szczególnie w kontekście funkcjonowania miednicy, mięśni dna miednicy, a nawet efektywności pracy przepony i oddechu. Odpowiednie buty, wspierające naturalną postawę, mogą pośrednio sprzyjać optymalnemu funkcjonowaniu miednicy i układu oddechowego, co - według obserwacji fizjoterapeutów - może wspomagać fizjologiczną dynamikę porodu. Potrzebne są jednak dalsze badania potwierdzające tę zależność.

Wpływ ustawienia stóp na miednicę i kanał rodny

Badania wskazują, że nieprawidłowe ustawienie stóp - np. poprzez chodzenie w obuwiu na obcasie lub ze sztywną podeszwą - może prowadzić do kompensacyjnych zmian w miednicy: jej przodopochylenia, asymetrii, zwiększonej lordozy lędźwiowej. To z kolei zmniejsza mobilność stawów krzyżowo-biodrowych oraz elastyczność miednicy, co może wpływać na długość i komfort porodu drogami natury.

Buty barefoot, dzięki zerowemu dropowi i elastycznej podeszwie, wspierają neutralne ustawienie miednicy i umożliwiają jej większą mobilność - co jest szczególnie ważne podczas II fazy porodu, czyli parcia.

Dno miednicy, postawa i poród

Mięśnie dna miednicy muszą wykazywać odpowiednie napięcie toniczne, ale także zdolność do rozluźniania - to kluczowe dla efektywnego i mniej bolesnego porodu. Wzmożone napięcie mięśni dna miednicy (hipertonia) może powodować:

• trudności z rozwarciem w I fazie porodu,
• wydłużenie fazy parcia,
• większe ryzyko urazów (pęknięcia, nacięcia).

Zaburzenia postawy, wynikające np. z noszenia nieodpowiedniego obuwia (obcas, sztywna konstrukcja, brak kontaktu z podłożem), mogą pogłębiać hiperlordozę i zaburzać współpracę przepony, dna miednicy i mięśni głębokich. Synchronizacja oddechu z dnem miednicy ma istotny wpływ na zmniejszenie bólu porodowego oraz efektywność porodu.

Buty barefoot - poprzez wspieranie neutralnej postawy, stabilności i propriocepcji - ułatwiają aktywację mięśni głębokich i prawidłowy wzorzec oddechowy. To może wspierać spontaniczną, fizjologiczną dynamikę porodu.

Oddech, przepona i układ nerwowy

Prawidłowy wzorzec oddechowy w ciąży, z udziałem przepony, wpływa na:

• kontrolę ciśnienia wewnątrzbrzusznego,
• obniżenie napięcia mięśniowego,
• redukcję poziomu kortyzolu (hormonu stresu),
• poprawę reakcji ciała na skurcze.

Wszystkie te czynniki - wspierane przez postawę umożliwiającą swobodną pracę przepony - mają znaczenie dla komfortu porodu, szczególnie jeśli kobieta rodzi aktywnie, w pozycjach wertykalnych.

Buty barefoot, które nie zaburzają ustawienia miednicy i pozwalają stabilnie poruszać się w pozycjach wertykalnych, mogą wspierać komfort aktywnej ciąży oraz przygotowania do porodu. Brakuje jednak badań, które wprost by potwierdzały, że sam wybór butów realnie skraca poród.

Zobacz też:

Buty barefoot po porodzie i w czasie karmienia piersią - dlaczego to ma znaczenie

Okres połogu to czas intensywnej regeneracji ciała. Nadal działają hormony, takie jak relaksyna, powodujące rozluźnienie więzadeł, a napięcia z okresu ciąży nie znikają natychmiast. Jeśli kobieta karmi piersią, hormony te mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy, wpływając na stabilność stawów i postawę. W tym czasie szczególnie ważne staje się zachowanie prawidłowego ustawienia ciała - bez dodatkowych zaburzeń, np. przez buty z obcasem lub sztywną konstrukcją.

Wybór butów barefoot w połogu wspiera:

• prawidłowe ustawienie miednicy i kręgosłupa (brak podpiętka pozwala na neutralną postawę),
• sprawność mięśni dna miednicy, które są połączone z mięśniami stóp przez powięź i łańcuchy mięśniowo-powięziowe,
• proces gojenia po urazach takich jak rozejście mięśni prostych brzucha (diastasis recti), nietrzymanie moczu czy obniżenie narządów rodnych,
• regenerację napięcia i czucia w ciele bez potrzeby dodatkowego wysiłku - noszenie butów barefoot to pasywna, ale codzienna forma wsparcia zdrowia.

Warto też pamiętać, że po porodzie niezwykle pomocne jest wsparcie fizjoterapeuty uroginekologicznego - specjalisty, który pomoże zidentyfikować napięcia powstałe w czasie ciąży i porodu (a nawet wcześniej), dobrać odpowiednie ćwiczenia oraz wesprzeć rehabilitację mięśni dna miednicy, postawy i stabilizacji ciała. Połączenie działań fizjoterapeutycznych z codziennym użytkowaniem funkcjonalnych, elastycznych, dobrze dobranych butów barefoot to podejście holistyczne - realnie wspierające kobietę w regeneracji fizycznej i psychicznej.

Kiedy skonsultować się ze specjalistą?

Tranzycja na buty barefoot jest związana z dużym wysiłkiem dla ciała, które w ciąży i tak już poddawane jest ogromnym zmianom. Jeżeli zaczęłaś tranzycję jakiś czas przed ciążą, możesz ją kontynuować, ale baczniej obserwuj swoje ciało.

Jeżeli decydujesz się na buty barefoot już będąc w ciąży, rozważniej będzie wybrać buty tranzycyjne lub kompromisowe albo do butów barefoot dodać grubszą wkładkę lub w razie potrzeby wkładkę profilowaną, żeby ograniczyć wysiłek.

Do rodziny butów minimalistycznych należą właśnie buty barefoot, tranzycyjne i kompromisowe. Tranzycyjne buty, to buty zwykle o sztywniejszej konstrukcji, grubszej podeszwie, z dwiema wkładkami - grubszą, profilowaną i drugą płaską - dedykowane osobom przechodzącym na buty barefoot. Buty kompromisowe, to buty posiadające dużo cech barefoot, ale np. grubszą podeszwę, wbudowane profilowanie wewnątrz, minimalny drop czy sztywny zapiętek. Czasem adaptacja do butów barefoot oznacza rozpoczęcie od chodzenia boso w domu lub w butach o niskim dropie, a nie od razu w typowo barefootowych modelach o ultra cienkiej podeszwie.

Zmiana obuwia w ciąży na buty barefoot to ważny krok, dlatego warto rozważyć konsultację z fizjoterapeutą uroginekologicznym szczególnie, jeśli występują:

• duże płaskostopie,
• koślawość kostek/kolan,
• bóle w okolicy krzyżowej, spojenia łonowego,
• trudności w koordynacji chodu,
• nietrzymanie moczu, wzmożone napięcie lub uczucie „ciężkości” w kroczu,
• wcześniejsze urazy stóp.

Warto zaznaczyć, że całkowicie płaskie buty mogą niekiedy z różnych przyczyn nie być wskazane dla danej osoby, dlatego decyzję odnośnie zmiany obuwia najlepiej podjąć po konsultacji z fizjoterapeutą przyjaznym barefoot, który oceni stan zdrowia i określi bezpieczny sposób noszenia butów barefoot lub minimalistycznych.

Buty barefoot w ciąży: komfort, zdrowie i świadomość ciała

Buty barefoot to nie chwilowa moda - to narzędzie, które może realnie wspierać zdrowie kobiety w ciąży. Dzięki anatomicznemu kształtowi, zerowemu dropowi i elastycznej podeszwie poprawiają ustawienie miednicy i kręgosłupa, wspierają funkcję dna miednicy i stabilizację całego ciała. To oznacza nie tylko większy komfort codziennych aktywności, ale i potencjalnie łatwiejszy poród oraz szybszy powrót do formy po ciąży.

Ponadto, nieodpowiednie obuwie może zwiększać strach przed upadkiem, co z kolei może prowadzić do ograniczenia aktywności fizycznej w czasie ciąży. Odpowiednio dobrane buty mogą pomóc w utrzymaniu aktywności fizycznej, co jest korzystne dla zdrowia matki i dziecka.

Jeżeli jesteś dopiero na etapie planowania ciąży i pragniesz właściwie przygotować swoje ciało, to oprócz oczyszczania organizmu, właściwej diety i aktywności fizycznej, pamiętaj o swoich fundamentach, czyli stopach - dzięki temu artykułowi już wiesz, że ta mała zmiana, może mieć ogromne znaczenie.

Mamy nadzieję, że artykuł okazał się dla Ciebie pomocny. Jeśli mimo wszystko pojawią się wątpliwości, bądź dodatkowe pytania - zapraszamy do kontaktu z nami - chętnie doradzimy.

Napisz do nas na: Facebooku. lub Instagramie

Zobacz też:

Źródła

• Barczyk-Pawelec, K., Hawrylak, A., Bińczyk, A., & Demczuk-Włodarczyk, E. (2021). Structural changes in foot and arch dimensions in the third trimester of pregnancy. Human Movement, 22(2), 87-92. https://doi.org/10.5114/hm.2021.100017
• Daneau, C., Nougarou, F., Abboud, J., Ruchat, S.-M., & Descarreaux, M. (2025). Changes in pregnancy-related hormones, neuromechanical adaptations and clinical pain status throughout pregnancy: A prospective cohort study. PLOS ONE. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0314158
• Dygut, J., Piwowar, P., Kogut, W., Boroń, W., & Piwowar, M. (2018). The transverse arch collapse correction as a path to foot toes alignment. Bio-Algorithms and Med-Systems, 14(3), 20180014. https://doi.org/10.1515/bams-2018-0014
• Hilde, G., & Bø, K. (2015). The pelvic floor during pregnancy and after childbirth, and the effect of pelvic floor muscle training on urinary incontinence - A literature review. Current Women’s Health Reviews, 11(1), 19-30. https://doi.org/10.2174/157340481101150914201055
• Hrvatin, I., & Rugelj, D. (2022). Risk factors for accidental falls during pregnancy - a systematic literature review. The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine, 35(25), 7015-7024. https://doi.org/10.1080/14767058.2021.1935849
• Kepenek Varol, B., Odabaşı, D., Doğan, B. E., Gülener, G., Selçuk, A., Yazıcı-Gülay, M., & Aksoy, H. (2023). Correlation between footwear suitability, fear of falling and physical activity in the third trimester. Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation. https://doi.org/10.21653/tjpr.1119262
• Michigan Medicine. (2022, May 6). 6 things to know about your feet during pregnancy. Michigan Medicine - University of Michigan. https://www.michiganmedicine.org/health-lab/6-things-know-about-your-feet-during-pregnancy
• Nestor, S., Brynhildsen, J., Hiyoshi, A., & Jansson, M. H. (2025). Bothersome pelvic floor dysfunction and quality of life during pregnancy and postpartum in primiparous women. International Urogynecology Journal, 36, 635-646. https://doi.org/10.1007/s00192-024-06038-1
• Wiedemeijer, M. M., & Otten, E. (2018). Effects of high heeled shoes on gait: A review. Gait & Posture, 61, 423-430. https://doi.org/10.1016/j.gaitpost.2018.01.036
• Zeidan, H., Suzuki, Y., Kajiwara, Y., et al. (2019). Comparison of the changes in the structure of the transverse arch of the normal and hallux valgus feet under different loading positions. Applied System Innovation, 2(1), 3. https://doi.org/10.3390/asi2010003
• Zangão, M. O. B., Poeira, A. F., Branco, M., & Santos-Rocha, R. (2024). Changes in foot biomechanics during pregnancy and postpartum: A scoping review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(5), 638. https://doi.org/10.3390/ijerph21050638
• Ahinsa Shoes. (n.d.). 7 great reasons to go barefoot during pregnancy. https://ahinsashoes.com/blogs/news/7-great-reasons-to-go-barefoot-during-pregnancy
• Ahinsa Shoes. (n.d.). How to choose healthy shoes in pregnancy. https://ahinsashoes.com/blogs/news/how-to-choose-healthy-shoes-in-pregnancy
• Bohempia. (n.d.). Barefoot shoes and women’s health. https://www.bohempia.eu/blog/barefoot-shoes-and-women-s-health/
• Move With Truelove. (2024, April 15). How barefoot shoes can support your pelvic floor: Benefits of zero drop shoes and wide toe boxes. https://movewithtruelove.com/2024/04/15/how-barefoot-shoes-can-support-your-pelvic-floor-benefits-of-zero-drop-shoes-and-wide-toe-boxes/
• PaperKrane. (2023). Barefoot shoes for a healthy pregnancy and postpartum. https://www.paperkrane.com.au/blogs/news/barefoot-shoes-for-a-healthy-pregnancy-and-postpartum
• PR Newswire. (2024, October 10). For relaxed feet during pregnancy - Wildling gives away 1,000 pairs of shoes to expecting mothers. https://www.prnewswire.com/news-releases/for-relaxed-feet-during-pregnancy---wildling-gives-away-1-000-pairs-of-shoes-to-expecting-mothers-302265083.html
• Vivobarefoot. (2016, February). Sensational pregnancy. https://www.vivobarefoot.com/us/blog/sensational-pregnancy
• Zeazoo. (2023). The proven benefits of barefoot shoes for pregnancy. https://zeazoo.com/en/blog/the-proven-benefits-of-barefoot-shoes-for-pregnancy-b19.html