Sznurowane buty dla dziecka - od kiedy mają sens?

Nie ma wieku, od którego dziecko powinno nosić sznurowane buty. Sznurowany but i codzienne samodzielne wiązanie to dwie różne sprawy: pierwsze bywa przydatne wcześnie, drugie wtedy, gdy dziecko wiąże prawidłowo i bez pomocy. Kiedyś odpowiedź wyglądała inaczej: w ankiecie Weissa i współpracowników z 1981 roku sznurowanych było 95 procent zakupionych bucików niemowlęcych.

Rodzice pytają zwykle o dwie rzeczy naraz. Czy dziecko „nie powinno już" nosić butów barefoot sznurowanych i czy sznurówka nie zaszkodzi małej stopie. To dwa osobne pytania i mają dwie osobne odpowiedzi.

W sklepie zaczynamy więc od innego: po co potrzebujemy sznurowania w tym konkretnym bucie, jak duże będzie jego obciążenie i czy dziecko wygodnie z niego skorzysta.

Sznurówki, rzepy czy szybkie systemy - czym się różnią?

Różnią się przede wszystkim zakresem regulacji, wygodą obsługi i tym, jak zachowują się przy większych obciążeniach. To różne narzędzia, a nie kolejne etapy rozwoju dziecka.

Nie traktujemy ich jako kolejnych etapów: najpierw rzep, potem sznurówki. Wybór zależy od stopy, zastosowania i tego, kto będzie but zakładał.

Dlaczego dawniej buty dziecięce były prawie zawsze sznurowane?

Sznurówki były wtedy zdecydowanie najczęstszym rozwiązaniem, co dobrze pokazuje badanie z 1981 roku. Dlaczego? Technologicznie były prostym i skutecznym sposobem regulacji, a same dziecięce buty wyglądały wtedy zupełnie inaczej niż dzisiejsze lekkie modele.

W ankiecie opublikowanej w „Pediatrics" w 1981 roku, przeprowadzonej wśród 104 rodziców, 127 pediatrów i 36 kierowników sklepów obuwniczych, kupowane buciki niemowlęce miały najczęściej:

•    sznurowanie: 95 procent,

•    wysoką cholewkę nad kostkę: 87 procent,

•    twardą podeszwę: 74 procent,

•    specjalne wsparcie łuku stopy: 50 procent.

Pierwszą parę butów do chodzenia dzieci dostawały wtedy średnio w wieku 8,1 miesiąca, w rozstępie od czwartego do dwunastego miesiąca życia.

Samo badanie opisuje zwyczaje zakupowe, a nie przyczyny takiej konstrukcji. Z naszego punktu widzenia warto jednak zwrócić uwagę na jedną rzecz: Przy grubej i mało elastycznej podeszwie całą tę konstrukcję trzeba mocno utrzymać przy nodze, trochę jak łyżwę. Przy lekkim i elastycznym bucie, który dobrze podąża za stopą, taka konstrukcja nie jest już potrzebna tylko po to, żeby cały but został na nodze.

Współcześnie chodzi o co innego: żeby but nie przesuwał się względem stopy i dobrze trzymał piętę oraz śródstopie. Dzisiejsze buciki niemowlęce mają zwykle miękką cholewkę i cienki spód, więc zadanie zapięcia jest inne niż czterdzieści lat temu.

Czy rzep jest gorszą wersją sznurówki?

Nie. Rzep jest po prostu dużo młodszym rozwiązaniem. Sznurówki były dostępne znacznie wcześniej i przez lata pozostawały najprostszym sposobem regulacji buta.

Zapięcie typu hook-and-loop wymyślił szwajcarski inżynier George de Mestral po obserwacji haczyków łopianu; patent szwajcarski wydano w 1954 roku, amerykański w 1955. NASA rzepu nie wynalazła, choć później szeroko go wykorzystywała w programach kosmicznych.

Dziś do wyboru są dobre rzepy, elastyczne sznurówki, zaciski, quick-lace i konstrukcje hybrydowe. Nie ma powodu wybierać sznurówek tylko dlatego, że są bardziej tradycyjne. Przy młodszym dziecku, przy typowych obciążeniach w sali i na placu zabaw, rzep zwykle wystarcza i dlatego dominuje wśród butów do przedszkola.

Co sznurówki naprawdę potrafią?

Sznurówki są mocne i pozwalają bardzo dokładnie regulować napięcie cholewki na śródstopiu. To ich główna przewaga, szczególnie wtedy, gdy but pracuje pod większym obciążeniem.

Sznurowanie nie naprawi źle dobranego buta. Jeśli but jest za szeroki, wiązanie go nie zwęzi. Jeśli tylna część jest zbyt obszerna dla wąskiej pięty, sznurówka nie zmieni jej geometrii.

Najpierw dobieramy odpowiednią szerokość, objętość i konstrukcję pięty, a dopiero potem wykorzystujemy sznurowanie do dopracowania trzymania w bucie, który już pasuje.

Czy sznurówki pomogą na szczupłą albo wąską stopę?

Nie same w sobie. Przy szczupłej stopie decyduje przede wszystkim odpowiednia szerokość buta i niezbyt duża objętość.

Szerokiego buta nie warto kupować z myślą, że ściągniemy go sznurówkami. To nie działa: dociągnięcie zmienia docisk cholewki na śródstopiu, a nie szerokość przodu. Przy naprawdę wąskiej stopie odpowiednia szerokość i objętość są jeszcze ważniejsze, bo margines błędu jest mniejszy.

Tak samo z piętą. Jeśli tylna część buta jest za szeroka, sposób wiązania tego nie rozwiąże. Sznurówki mogą dopracować trzymanie śródstopia w dobrze dobranym bucie i tyle.

Co wybrać przy wysokim podbiciu?

Tu rozstrzyga, jak szeroko but się otwiera i ile ma objętości, a nie typ zapięcia.

Klasyczna sznurówka daje duży zakres poluzowania, więc wygląda na oczywisty wybór. W praktyce bywa różnie: część konstrukcji z elastycznymi sznurówkami otwiera się stosunkowo mało, a dobry model na dwa niezależne rzepy rozkłada się szerzej i wchodzi na stopę łatwiej.

Przy przymiarce sprawdzamy więc dwie rzeczy: czy cholewkę da się rozłożyć na tyle, żeby stopa weszła bez szarpania, i czy po zapięciu podbicie nie jest uciśnięte.

Dlaczego przy większych dzieciach i sporcie sznurówki wracają?

Wraz z dzieckiem rosną obciążenia i wymagania wobec zapięcia. Lekki bucik dwulatka pracuje pod zupełnie innymi siłami niż but dziecka, które biega, hamuje i szybko zmienia kierunek.

Rzep jest wygodny, ale przy większych obciążeniach może puścić albo trzymać śródstopie mniej przewidywalnie niż klasyczne sznurowanie. Da się budować systemy mieszane, na przykład rzep z gumką zaciskową, jednak wraz z rozmiarem dziecka rośnie znaczenie mocnego, powtarzalnego trzymania.

Nie chodzi przy tym o usztywnianie kostki. Chodzi o to, żeby stopa nie przesuwała się wewnątrz buta podczas dynamicznego ruchu. Dlatego wśród butów sportowych dziecięcych klasyczne sznurowanie nadal ma mocną pozycję, a na zajęcia ruchowe w szkole, gdzie liczy się pewne trzymanie na parkiecie, tego samego szukamy w butach na WF.

Czy małe dziecko poradzi sobie z klasycznym wiązaniem?

Sama kokardka to tylko część problemu. Przy małym dziecku trudna bywa cała procedura zakładania i wiązania buta.

Klasyczne sznurowanie wymaga rozluźnienia buta, szerokiego otwarcia, włożenia często niewspółpracującej stopy, ułożenia języka, dociągnięcia i zawiązania. Mało które małe dziecko chce spokojnie czekać na wszystkie te kroki, a rodzice rano też rzadko mają na nie cierpliwość.

Widzimy to też po sprzedaży. Przez lata próbowaliśmy wprowadzać do oferty więcej klasycznie sznurowanych modeli dla małych dzieci i zwykle sprzedawały się gorzej. Klienci wybierają wygodę, bo w codziennym życiu ona realnie waży.

I jeszcze jedno: małego buta nie dociągamy „na beton". Sznurówka ma utrzymać but na stopie, a nie ścisnąć ją najmocniej, jak się da. W miękkim, elastycznym bucie zbyt ciasne wiązanie odbiera część tego, po co ten but wybraliśmy. Dobre dopasowanie to stabilne trzymanie bez ucisku.

Czy sznurówki muszą oznaczać codzienną kokardkę?

Nie. Dziś sznurowanie nie musi oznaczać codziennego robienia kokardki.

•    Elastyczne sznurówki wyglądają jak klasyczne, ale but się wsuwa i nic nie trzeba wiązać.

•    Quick-lace i zaciski pozwalają ściągnąć i zablokować sznurówkę jednym ruchem.

•    Modele wiązane raz wkłada się przez uchwyt przy pięcie, bez rozwiązywania.

•    Sposoby wiązania pozwalają ustawić but raz, a później luzować go i zaciskać bez pełnego rozwiązywania.

Do tego rodzaj sznurówek często można po prostu zmienić. Klasyczne można zastąpić elastycznymi albo systemem z zaciskiem i odwrotnie, gdy dziecko zechce ćwiczyć wiązanie. W części modeli producenci dołączają oba komplety, więc zmiana sposobu użytkowania nie wymaga zmiany buta.

Czy warto uczyć dziecko wiązać buty?

Warto, ale bez presji i bez traktowania tego jako testu rozwoju. To przydatna umiejętność, szczególnie gdy dziecko uprawia sport i korzysta z butów, w których prawidłowe sznurowanie realnie zmienia trzymanie stopy.

„Warto nauczyć" nie znaczy jednak „jak najwcześniej". Dla jednego pięciolatka kokardka będzie prosta, dla innego długo pozostanie trudna. Motorykę małą dziecko ćwiczy na dziesiątki sposobów: rysując, wycinając, budując z klocków, zapinając guziki czy nawlekając. Wiązanie butów jest jedną z przydatnych umiejętności, a nie sprawdzianem dojrzałości.

Jest też argument praktyczny w drugą stronę. Jeśli dziecko koniecznie ma nosić klasyczne sznurówki, ale chodzi cały dzień w luźno związanych albo rozwiązujących się butach, nic na tym nie zyskuje. Źle zawiązany but jest gorszym rozwiązaniem niż dobrze zapięty rzep albo elastyczna sznurówka.

Gdy zaczynacie naukę, łatwiejsze są grubsze, płaskie sznurowadła i prosta metoda dwóch pętelek. Przy sporcie warto pójść krok dalej i pokazać, jak dopasować but sznurówkami, żeby trzymał śródstopie i piętę, a nie tylko jak zrobić węzeł.

Od kiedy klasyczne sznurówki mają sens?

Wtedy, gdy rzeczywiście coś dają i nie utrudniają codziennego korzystania z buta. Jednej granicy wieku nie ma.

U jednego dziecka klasyczna kokardka będzie wygodna około początku szkoły. Inne dłużej będzie lepiej funkcjonować z rzepem albo elastyczną sznurówką. Sznurowanie może mieć sens wcześniej jako sposób regulacji buta, i wtedy nie oznacza, że maluch codziennie sam robi węzeł.

Dochodzi jeszcze wygląd. Starsze dzieci często chcą sneakersów ze sznurówkami, bo takie buty podobają im się bardziej, i to jest normalne kryterium wyboru. W praktyce bywa jednak tak, że efekt sznurówek jest dla nich ważny, a wiązanie kilka razy dziennie już nie. Wśród sneakersów dziecięcych szukamy więc modeli, które wyglądają klasycznie, a zakłada się je szybko. Ta sama zasada dotyczy butów do szkoły: na lekcje wygrywa to, co dziecko obsłuży samo między jedną a drugą przerwą.

Wygoda nie jest wadą. Dorośli też chętnie wybierają buty wsuwane i szybkie systemy, jeśli pozwalają szybciej wyjść z domu.

Co warto zapamiętać

1.   Sznurowany but i codzienne wiązanie to dwie różne sprawy. Pierwsze może mieć sens wcześnie, drugie wtedy, gdy dziecko robi to prawidłowo i bez pomocy.

2.   Sznurówki znoszą obciążenia i precyzyjnie ustawiają śródstopie. Dlatego przy większych dzieciach i w sporcie mają przewagę.

3.   Żadne zapięcie nie naprawi źle dobranego modelu, szerokości ani pięty. Zapięcie dopracowuje but, który już pasuje.

Sznurówka może być świetnym rozwiązaniem dla tego samego dziecka w jednej sytuacji i zupełnie niepraktycznym w innej. Ten sam model, który świetnie trzyma stopę na treningu, rano przed wyjściem może oznaczać dodatkowe pięć minut wiązania. Dlatego pytamy nie o wiek, tylko o to, kto i w jakich okolicznościach będzie ten but zakładał.

Napisz do nas

Z opisu nie widać, jak sztywny jest but ani czy dziecko poradzi sobie z jego zapięciem. Powiedz nam, ile ma lat, czy pewnie wiąże i jaką ma stopę. Możesz napisać albo przyjść do naszego sklepu stacjonarnego w Gliwicach.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Od kiedy klasyczne sznurówki mają sens?

Nie ma jednej granicy wieku. Sznurowany but bywa przydatny wcześniej jako sposób regulacji, a codzienne samodzielne wiązanie jest praktyczne wtedy, gdy dziecko robi to prawidłowo i bez ciągłej pomocy.

Czy rzep jest gorszą wersją sznurówki?

Nie, to nowsze narzędzie do tego samego zadania. Rzep opatentowano w latach pięćdziesiątych XX wieku i przy typowych obciążeniach dziecięcych zwykle w zupełności wystarcza.

Co sznurówki naprawdę potrafią?

Znoszą duże obciążenia i pozwalają precyzyjnie ustawić napięcie cholewki na śródstopiu. Nie zmieniają natomiast rzeczywistej szerokości buta ani konstrukcji pięty.

Czy sznurówki pomogą na szczupłą albo wąską stopę?

Nie same w sobie. Najpierw trzeba dobrać odpowiednią szerokość i właściwą objętość. Sznurówki mogą później dopracować trzymanie śródstopia.

Co wybrać przy wysokim podbiciu?

Rozstrzyga to, jak szeroko but się otwiera i ile ma objętości. Czasem lepsze będą klasyczne sznurówki, czasem dwa rzepy, a część elastycznych systemów wręcz utrudnia zakładanie.

Dlaczego w butach sportowych nadal często są sznurówki?

Bo przy dużych siłach klasyczne sznurowanie jest mocne i przewidywalne, a rzep może puścić albo gorzej utrzymać śródstopie podczas dynamicznego ruchu.

Czy małe dziecko poradzi sobie z klasycznym wiązaniem?

Rzadko. Problemem jest cała procedura: rozluźnienie, otwarcie, włożenie stopy, ułożenie języka i zawiązanie. Na tym etapie praktyczniejszy jest rzep albo elastyczna sznurówka.

Czy sznurówki muszą oznaczać codzienną kokardkę?

Nie. Elastyczne sznurówki, quick-lace, zaciski i modele wiązane raz pozwalają zakładać but bez wiązania. Sznurowadła da się też po prostu wymienić.

Czy warto uczyć dziecko wiązać buty?

Warto, ale bez presji i bez traktowania tego jako testu rozwoju. Przy sporcie dobrze, żeby dziecko z czasem umiało też dopasować but sznurówkami, nie tylko zrobić węzeł.

Źródła

Badania

1.   Weiss J, De Jong AR, Packer E, Bonanni L (1981). Purchasing Infant Shoes: Attitudes of Parents, Pediatricians, and Store Managers. Pediatrics 67(5): 718-720. DOI: 10.1542/peds.67.5.718. PMID: 7255003. N = 104 rodziców, 127 praktykujących pediatrów i 36 kierowników sklepów obuwniczych. Pierwsze buty do chodzenia w wieku średnio 8,1 miesiąca (zakres 4-12 miesięcy); 95 procent bucików miało sznurowanie, 87 procent wysoką cholewkę, 74 procent twardą podeszwę, 50 procent specjalne wsparcie łuku. To ankieta o zwyczajach zakupowych, nie badanie skutków noszenia obuwia.

Materiały branżowe (nie prace recenzowane naukowo)

1.   Historia zapięcia typu hook-and-loop: George de Mestral, patent szwajcarski z 1954 roku i patent amerykański z 1955 roku.

2.   NASA - zapięcie hook-and-loop nie zostało wynalezione na potrzeby programów kosmicznych, było w nich natomiast szeroko wykorzystywane.

Materiały eksperckie

Interpretacja konstrukcyjna dotycząca sztywnych podeszew i wysokich cholewek jest stanowiskiem Bosej Stópki, nie wnioskiem z badania z 1981 roku.

Materiały eksperckie Bosej Stópki: wieloletnie doświadczenie w doborze obuwia dziecięcego i jego zapięć, obserwacje sprzedażowe i z przymiarek ze sklepu stacjonarnego w Gliwicach i ze sprzedaży online.