Podolog o paluchu koślawym i butach na problemy z haluksami

W codziennym biegu nie myślimy o tym, jak ważną rolę odgrywają nasze stopy. A przecież są one fundamentem dla całego ciała. Każdy dyskomfort czy ból może wpłynąć na nasze samopoczucie, postawę i zdrowie organizmu. Dlatego już od najmłodszych lat warto zwracać uwagę na dobrze dopasowane buty dziecięce skórzane, które zapewniają palcom odpowiednią przestrzeń.

Paluch koślawy, potocznie nazywany haluksem, to problem, który dotyka wielu z nas, jednak często pozostaje niezauważony aż do momentu, gdy zaczyna sprawiać ból. Czym jest paluch koślawy i jakie są jego przyczyny? Czy możemy zapobiegać tej dolegliwości bądź ją wyleczyć? W okresie intensywnego wzrostu szczególnie ważny jest także właściwy dobór sneakersów młodzieżowych dla nastolatków.

Na te pytania odpowiada Adrianna Chocianowska - podolog i właścicielka firmy Klinika Stóp. Przeczytaj artykuł i dowiedz się, jak proste kroki mogą prowadzić do zdrowych i pięknych stóp. Praktyczne wskazówki przydadzą się również rodzicom wybierającym pierwsze buty do nauki chodzenia.

Co to jest paluch koślawy (hallux valgus)?

Paluch koślawy, znany również jako hallux valgus, jest deformacją stopy, w której dochodzi do bocznego przemieszczenia dużego palca stopy w kierunku pozostałych palców, co często prowadzi do wystawania kości u podstawy dużego palca.  Swobodę palców warto uwzględniać już przy zakupie bucików niemowlęcych.

Paluch koślawy może prowadzić do szeregu problemów, w tym bólu i dyskomfortu, trudności w dobieraniu butów, rozwoju modzeli i odcisków, a także innych deformacji stopy, takich jak palce młotkowate. Może również wpływać na sposób chodzenia, prowadząc do problemów z kolanami, biodrami, a nawet plecami. Znaczenie ma także codzienne obuwie, w tym buty do szkoły, noszone przez wiele godzin.

Hallux valgus to często spotykana deformacja stopy. Ryzyko pojawienia się tego problemu rośnie wraz z wiekiem i dotyczy częściej kobiet niż mężczyzn (9:1). Paluch koślawy najczęściej diagnozowany jest u dorosłych, ale może również występować u dzieci i młodzieży. W tej grupie warto zwracać uwagę na odpowiednio dopasowane buty dla nastolatków.

Przegląd systematyczny i metaanaliza Nix, Smith i Vicenzino potwierdziły, że paluch koślawy występuje częściej u kobiet, a jego częstość zwiększa się wraz z wiekiem. Deformacja może pojawiać się również u dzieci i młodzieży, choć w tych grupach większą rolę mogą odgrywać uwarunkowania rodzinne. Przy rodzinnej skłonności warto uważniej dobierać zarówno buty dla dziewczynki, jak i buty dla chłopca.

Źródło: S. Nix, M. Smith, B. Vicenzino, „Prevalence of hallux valgus in the general population: A systematic review and meta-analysis”, „Journal of Foot and Ankle Research”, 2010.

Paluch koślawy - jak powstają haluksy?

Przyczyny powstawania palucha koślawego są złożone i mogą obejmować czynniki genetyczne, noszenie nieodpowiednich butów, długotrwałą ekspozycję na obciążenie czy niewłaściwą biomechanikę stopy np. płaskostopie, czy ustawienie końskie stopy. Inne przyczyny mogą obejmować stan zapalny stawów (np. reumatoidalne zapalenie stawów) oraz urazy.  Dlatego nawet wybierając przejściowe buty dziecięce, należy sprawdzić szerokość noska i dopasowanie do kształtu stopy.

W badaniu młodych kobiet Al-Abdulwahab i Al-Dosry wskazali związek między preferowaniem obuwia ze zwężonym, spiczastym przodem a deformacjami palców, w tym paluchem koślawym. Wynik wspiera zalecenie, aby unikać długotrwałego ściskania palców przez kształt buta. Dotyczy to również codziennych tenisówek dziecięcych, których przód powinien odpowiadać naturalnemu ułożeniu palców.

Źródło: S. Al-Abdulwahab, R.D. Al-Dosry, „Hallux valgus and preferred shoe types among young healthy Saudi Arabian females”, 2000.

Czy haluksy mogą mieć podłoże genetyczne?

Istnieją dowody sugerujące, że skłonność do rozwoju palucha koślawego może być dziedziczona. Badania wykazały, że osoby, których bliscy krewni mają paluch koślawy, są bardziej narażone na jego rozwój. Czynnikami ryzyka wystąpienia halluxa valgusa, które dziedziczymy, są chociażby: skrócony pierwszy promień (palec I krótszy od II), czy hipermobilność stawów stopy. Naukowcy uważają, że w koślawości palucha występującego u dzieci i młodzieży główną rolę odgrywa genetyka.  Przy takich predyspozycjach warto od początku obserwować ułożenie palców i dobierać elastyczne kapcie do nauki chodzenia.

Haluksy a źle dobrane buty

Chociaż nie jest to jedyna przyczyna, noszenie nieodpowiednich butów, szczególnie takich, które są wąskie i zbyt ciasne w okolicy palców, może przyczynić się do rozwoju lub pogorszenia palucha koślawego. Wąskie buty wywierają nadmierny nacisk na duży palec, prowadząc do jego deformacji. Buty na wysokim obcasie dodatkowo przyspieszają proces powstawania palucha koślawego przez przeciążanie przodostopia.   Odpowiednio szeroki przód powinny mieć także buty sportowe dziecięce.

Branthwaite i współautorzy wykazali, że kształt oraz objętość przedniej części buta wpływają na naciski między palcami i pod podeszwą przodostopia. Szerszy, anatomiczny nosek ogranicza ściskanie palców i pozwala równomierniej rozłożyć obciążenie. Tę zasadę warto stosować również przy wyborze sandałków dziecięcych.

Źródło: H. Branthwaite, N. Chockalingam, A. Greenhalgh, „The effect of shoe toe box shape and volume on forefoot interdigital and plantar pressures”, „Journal of Foot and Ankle Research”, 2013.

Sposoby na haluksy. Jak leczyć paluch koślawy?

Leczenie palucha koślawego może obejmować metody nieoperacyjne, takie jak noszenie odpowiednich butów, wkładki ortopedyczne, fizjoterapię - ćwiczenia wzmacniające i rozciągające mięśnie stopy. W bardziej zaawansowanych przypadkach może być konieczna interwencja chirurgiczna, mająca na celu skorygowanie deformacji.  U dzieci i młodzieży szczególne znaczenie ma profilaktyka oraz właściwy dobór codziennego obuwia, np. sneakersów dziecięcych.

Czy można wyćwiczyć paluch koślawy?

W mniej zaawansowanych stadiach wykonywanie ćwiczeń, zmiana obuwia, stosowania zaopatrzenia ortopedycznego przynosi pożądane efekty – zatrzymanie progresji, zmniejszenie dolegliwości bólowych, poprawa funkcji stopy.  Ćwiczenia mogą obejmować wzmacnianie mięśni, poprawę zakresu ruchu oraz techniki rozciągania. Po ćwiczeniach warto nadal unikać obuwia ograniczającego palce; w domu sprawdzą się odpowiednio dopasowane kapcie domowe dla dzieci.

Jak uniknąć wystąpienia haluksów?

W celu zmniejszenia ryzyka powstania palucha koślawego należy stosować odpowiednie buty, najlepiej od najmłodszych lat, które nie będą ograniczać rozwoju stopy. Buty powinny mieć szeroki przód, zapewniający swobodę dla palców. Inną ważną ich cechą powinna być elastyczność umożliwiająca pracę całej stopy podczas chodu.  Dotyczy to zarówno butów do żłobka, jak i butów do przedszkola.

Warto dbać o ruchomość stopy poprzez chodzenie boso: w domu, po trawie czy piasku. W przypadku obawy o zdrowie stóp przydatna może być wizyta u podologa, a najlepiej fizjoterapeuty. Podolog rozpozna problem, zaleci odpowiednie buty i wkładki. Fizjoterapeuta zaleci ćwiczenia, uzupełni wizytę podologiczną o badanie całej sylwetki pacjenta.  Gdy potrzebna jest ochrona stóp w domu, można sięgnąć po dobrze dopasowane kapcie dla dzieci.

Zobacz też buty wiosenne dziecięce oraz pozostałe kategorie:

Źródła

Coughlin MJ, Saltzman CL, Anderson RB. "Mann's Surgery of the Foot and Ankle". Elsevier Health Sciences, 2013.

Nix S, Smith M, Vicenzino B. "Prevalence of hallux valgus in the general population: A systematic review and meta-analysis". Journal of Foot and Ankle Research, 2010.

Roddy E, Zhang W, Doherty M. "Prevalence and associations of hallux valgus in a primary care population". Arthritis and Rheumatism, 2008.

Menz HB, Roddy E, Thomas E, Croft PR. "Impact of hallux valgus severity on general and foot-specific health-related quality of life". Arthritis Care & Research, 2011.

Barnish MS, Barnish J. "High-heeled shoes and musculoskeletal injuries: A narrative systematic review". BMJ Open, 2016.]

Vanderwilde R, Staheli LT, Chew DE, Malagon V. "Measurements on radiographs of the foot in normal infants and children". The Journal of Bone and Joint Surgery. American volume, 1988.

Coughlin MJ, Jones CP. "Hallux Valgus: Surgical Treatment". Foot and Ankle Clinics, 2007.

Torkki M, Malmivaara A, Seitsalo S, Hoikka V, Laippala P, Paavolainen P. "Surgery vs orthosis vs watchful waiting for hallux valgus: a randomized controlled trial". JAMA, 2001.

DiGiovanni Ch.W., Greisberg J. “Foot and ankle: core knowledge in orthopaedics.” Elsevier 2007